Yangın Güvenliği Denetimine Nasıl Hazırlanılır? Ön Hazırlık

Yangın güvenliği denetimine nasıl hazırlanılır sorusunun cevabı üç başlıkta toplanır: belgelerin ve bakım kayıtlarının eksiksiz olması, söndürme, algılama ve acil aydınlatma ekipmanlarının çalışır durumda bulunması, kaçış yollarının ve personelin hazır olması. Bu üçünü denetimden önce kendiniz kontrol ederseniz eksikleri denetçi değil siz bulursunuz.

Çoğu kurumda sorun ekipmanın yokluğu değildir. Söndürücü yerindedir ama etiketindeki bakım tarihi geçmiştir, yangın dolabı vardır ama önü depo malzemesiyle kapanmıştır, tatbikat yapılmıştır ama kimse bunu kayda geçirmemiştir. Denetimde ise kayıt yoksa o iş yapılmamış sayılır. Bu yüzden hazırlık, sahadaki durumu belgeyle eşleştirme işidir.

Aşağıdaki bölümlerde denetimde nelere bakıldığını, hangi kayıtların hazır tutulacağını ve kendi iç kontrolünüzü hangi sırayla yapabileceğinizi bulacaksınız. Yükümlülüklerden genel ifadelerle söz ediyoruz; tesisinizin türüne ve büyüklüğüne göre geçerli olan ayrıntı için güncel yönetmeliğe ve yetkili kuruma başvurmanız gerekir.

Yangın güvenliği denetiminde neye bakılır?

Yangın güvenliği denetimi, binanın ve işletmenin yangını önleme, erken fark etme, söndürme ve tahliye açısından yeterli olup olmadığının kontrol edilmesidir. Denetçi iki şeye bakar: sahada ne var ve bunun çalıştığını gösteren belge var mı.

Denetimi yapan kurum tesisin türüne göre değişir. Binalarda genellikle itfaiye, iş yerlerinde çalışma ve iş güvenliği mevzuatı kapsamında yetkili müfettişler, bazı sektörlerde ise sigorta şirketinin risk mühendisleri ya da kurumsal müşterinin tedarikçi denetçileri bu işi yapar. Hangi kurumun geleceğini bilmek, hazırlığın ağırlığını belirler. İtfaiye ağırlıklı olarak bina ve tahliye güvenliğine, iş güvenliği müfettişi risk değerlendirmesine ve çalışan eğitimine, sigorta denetçisi ise ekipmanın bakım düzenine odaklanır.

Denetim çoğu zaman üç aşamada ilerler. Önce belge ve kayıtlar istenir, ardından saha turu yapılır, son olarak personele birkaç soru sorulur. Hazırlığınızı da aynı sırayla kurmak mantıklıdır. Belgeleri toplayın, sahayı kendi gözünüzle gezin, çalışanların kendi görev tanımını bilip bilmediğini yoklayın.

Denetimden önce hangi belgeler ve kayıtlar hazır olmalı?

Denetimde ilk istenen şey, yangın güvenliğinin yönetildiğini gösteren belge dosyasıdır. Bu dosyanın tek bir yerde, güncel ve kolay ulaşılır olması denetimin tonunu belirler.

Dosyada genel olarak şunlar bulunmalıdır:

• Yangın risk değerlendirmesi ve varsa güncellemeleri
• Acil durum planı ve görevlendirilen ekip listesi
• Yangın söndürücüler, yangın dolapları, algılama ve alarm sistemleri için periyodik bakım ve muayene kayıtları
• Acil aydınlatma ve yönlendirme sistemlerinin kontrol kayıtları
• Çalışan eğitimi ve tatbikat tutanakları
• Binanın yangın güvenliği ile ilgili ruhsat ve rapor evrakı

Belgenin varlığı kadar tarihi de önemlidir. Risk değerlendirmesi, tesiste yeni bir üretim hattı kurulmuş ya da depo düzeni değişmişse eskimiş sayılır. Acil durum planında adı geçen kişi işten ayrılmışsa plan fiilen işlemiyor demektir. Denetçi bu tür uyuşmazlıkları çabuk fark eder.

Sık yapılan hata, kayıtları ekipmanı bakıma getiren kişide bırakmaktır. Bakım firması rapor verir, rapor bir e-postada ya da bir çekmecede kalır, denetim günü kimse bulamaz. Raporların kopyasını kendi dosyanızda tutun ve her ekipman için son bakım tarihini gösteren tek sayfalık bir özet çıkarın. Bu özet hem sizin takip aracınız hem de denetçiye verebileceğiniz en net belgedir.

Yangın söndürücü ve yangın dolaplarında hangi kontroller yapılır?

Söndürücü kontrolünde amaç, ekipmanın doğru yerde, erişilebilir ve kullanıma hazır olduğunu göstermektir. Bunun için sahada yerinde yapılabilecek basit bir kontrol yeterlidir.

Her söndürücü için şunlara bakın: Cihaz görünür ve ulaşılabilir bir yerde mi, yere ya da duvara sabitlenmiş mi, önünde palet, koli ya da başka bir engel var mı? Basınç göstergesi varsa yeşil bölgede mi? Emniyet pimi ve mühür yerinde mi, hortum ve meme çatlaksız mı? Etiketteki bakım ve dolum bilgisi güncel mi? Söndürücünün türü, bulunduğu alandaki riske uygun mu? Elektrik panosunun yanında köpüklü ya da su bazlı cihaz bulunması, uygunsuzluğa tipik bir örnektir.

Yangın dolaplarında ise kapağın rahat açıldığı, hortumun düzgün sarılı olduğu, lansın ve vananın yerinde bulunduğu kontrol edilir. Dolabın önüne sonradan raf ya da makine konması en sık görülen eksiklerden biridir. Mümkünse yetkili bir firma dolabın su basıncını ve hortumun sızdırmazlığını da muayene etsin ve sonucu yazılı versin.

Dolum ve bakımı yetkin bir firmaya yaptırın, ancak sorumluluğun sizde kaldığını unutmayın. Firma gelip gittikten sonra cihazların yerine geri takıldığını ve yer işaretlerinin doğru olduğunu kendiniz doğrulayın. Bakım sırasında yedek cihaz bırakılıp bırakılmadığını da sorun; o süre boyunca alan korumasız kalmamalıdır.

Kaçış yolları ve acil aydınlatma nasıl kontrol edilir?

Kaçış yolu kontrolü, bir yangında insanların güvenli alana kendi başlarına çıkıp çıkamayacağını sınamaktır. Denetçiler bu bölüme özellikle dikkat eder, çünkü can güvenliğiyle doğrudan ilgilidir.

Binanın her katında kaçış güzergahını başlangıçtan çıkışa kadar yürüyün. Koridorlar boş mu, yangın kapıları kendiliğinden kapanıyor mu, kapının önü ya da üstü tutturulmuş mu? Çıkış kapıları dışarıdan anahtarla değil, içeriden kolayca açılabiliyor mu? Mal kabul ya da depo kapılarında geceleri takılan asma kilitler, tahliye açısından sık yapılan bir hatadır. Ayrıca tahliye planlarının güncel olduğunu ve her katta doğru yerde asıldığını kontrol edin.

Acil aydınlatma için şu adımları izleyin. Önce armatürlerin ve yönlendirme levhalarının yerinde ve yanık olduğunu görün. Ardından elektriği kestiğinizde lambaların yandığını sınayın. Son olarak bataryaların beklenen süre boyunca ışık verdiğini bir test sonucuyla kayda geçirin. Bataryası bitmiş bir acil aydınlatma armatürü dışarıdan sağlam görünür ama iş görmez, bu yüzden görsel kontrol tek başına yetmez.

Kaçış yolundaki küçük ihlaller de yazıya geçer. Geçici olarak bırakılmış bir palet bile denetimde eksik sayılabilir. Bunu önlemenin en kalıcı yolu, yolların zemininde işaretleme yapmak ve vardiya amirlerine günlük bir göz kontrolü görevi vermektir.

Algılama, alarm ve sabit söndürme sistemleri denetime nasıl hazırlanır?

Yangın algılama ve alarm sistemi, yangını insan fark etmeden önce haber veren sistemdir. Denetçi bu sistemin kurulu olmasıyla yetinmez, çalıştığının ispatını ister.

İlk olarak panoyu açın ve arıza ya da devre dışı uyarısı olup olmadığına bakın. Sürekli arıza gösteren bir panonun susturulmuş olması, denetimde ciddi bir bulgudur. Ardından dedektörlerin periyodik olarak test edildiğini gösteren kayıtları hazırlayın. Dedektörlerin önünün kapatılmadığını, tavan boşluğu değişince konumlarının hâlâ uygun olduğunu kontrol edin. Boyama ya da tadilat sırasında dedektöre takılan koruyucu poşetin sonradan çıkarılmaması, sahada sık görülen bir durumdur.

Sprinkler ve gazlı ya da köpüklü sabit söndürme sistemleri için en önemli konu, bakım sözleşmesinin ve muayene raporlarının güncel olmasıdır. Sprinkler hattındaki vanaların açık konumda olduğunu, pompa dairesine erişimin engellenmediğini, başlıkların önünde ve altında belirli bir boşluk korunduğunu doğrulayın. Depo yüksekliği artırılmışsa sprinkler tasarımının bu yeni durumu karşılayıp karşılamadığını bir uzmana sorun.

Sistemlerde yapılan her müdahale, devre dışı bırakma ve yeniden devreye alma işlemi kayıt altına alınmalıdır. Kayıt tutulmadan yapılan geçici devre dışı bırakmalar, olası bir yangın sonrasında sorumluluk tartışmasının merkezine yerleşir.

Personel ve tatbikat kayıtları neden önemlidir?

Personel hazırlığı, ekipmanın yetersiz kaldığı anda devreye giren son güvenlik katmanıdır. Denetçi çoğu zaman sahada rastgele bir çalışana yaklaşıp yangın çıkarsa ne yapacağını sorar.

Bu soruya cevap verebilmeleri için çalışanların acil durum ekiplerindeki görevlerini, toplanma alanının yerini ve en yakın söndürücünün konumunu bilmesi gerekir. Eğitim kayıtlarında katılımcı imzası, tarih, konu ve eğitimi veren kişi bulunmalıdır. Yeni işe başlayanlar ve vardiya değiştirenler için eğitimin ne zaman verildiği ayrıca izlenmelidir; kayıtlarda yalnızca yılda bir yapılan toplu eğitimi göstermek çoğu zaman yeterli olmaz.

Tatbikatı gerçekçi yapın ve sonucunu yazın. Hangi sürede tahliyenin tamamlandığı, hangi kapının sorun çıkardığı, kimin nerede eksik kaldığı tutanakta yer almalıdır. Sorunsuz geçen bir tatbikat kaydı, tek başına bir şey kanıtlamaz. Eksikleri bulup düzeltmeye dönüştüren tutanak ise kurumun yangın güvenliğini gerçekten yönettiğini gösterir.

Vardiyalı çalışan işletmelerde gece vardiyası ve hafta sonu ekibi sıklıkla unutulur. Tatbikatı farklı vardiyalarda tekrarlayın ve her vardiyada acil durum ekibinde en az bir görevli bulunduğundan emin olun.

Denetimden önce iç kontrolü hangi sırayla yaparsınız?

İç kontrol, denetçinin gezeceği rotayı önceden kendiniz yürümektir. Bunu denetimden en az birkaç hafta önce yaparsanız düzeltme için zamanınız kalır.

• Önce belge dosyasını toplayın ve her belgenin tarihini kontrol edin; eksik ya da süresi geçmiş olanların listesini çıkarın.
• Ardından ekipman envanterini sahayla karşılaştırın. Kayıtta olup sahada bulunmayan ya da sahada olup kayıtta bulunmayan cihazlar önce çözülmesi gereken sorunlardır.
• Sonra kaçış yollarını, çıkış kapılarını ve acil aydınlatmayı gece ve gündüz yürüyerek kontrol edin.
• Daha sonra algılama, alarm ve sabit söndürme sistemlerinin son bakım raporlarını inceleyin, açık kalan uyarıları kapatın.
• Son olarak çalışanlara birkaç kısa soru sorarak bilgi seviyesini ölçün ve eksik görülen konularda kısa bir eğitim planlayın.

Bulduğunuz her eksiği sorumlu kişi ve bitiş tarihiyle birlikte bir listeye yazın. Düzeltme çalışması denetim gününe kadar bitmezse bile, açık bir eylem planı göstermek, hiçbir şey yapmamış görünmekten çok daha iyi bir izlenim bırakır.

Hizmet alacağınız bir bakım firmasını değerlendirirken de aynı mantıkla bakın. Raporunu kayıt tutulabilir biçimde verip vermediğine, yerinde ne yaptığını açıkça belirtip belirtmediğine ve bakım sonrası cihaz listesini teslim edip etmediğine dikkat edin. Denetim gününde elinize geçecek belgenin kalitesi, o firmanın kalitesini yansıtır.

Sonuç

Yangın güvenliği denetimine hazırlık, son hafta yapılacak bir telaş değil, yıl boyunca sürdürülen bir kayıt ve kontrol düzenidir. Belgeleri güncel tutmak, ekipmanı sahada doğrulamak, kaçış yollarını açık bırakmak ve çalışanı hazırlamak, denetimde en sık karşılaşılan eksiklerin büyük bölümünü önler.

KZB Yangın olarak kurumlara yangın söndürücü satışı, dolumu, periyodik bakımı ve muayenesi ile yangın dolabı, sprinkler ve sabit söndürme, algılama ve alarm, acil aydınlatma sistemlerinin kurulumunu ve bakımını Türkiye genelinde üstleniyoruz. Merkezimiz Bolu Yeniçağa'dadır; ihtiyacınız olursa bu kontrol listesindeki başlıklar üzerinden birlikte durum tespiti yapabiliriz.

İlgili yazılar

• İşveren Yangın Güvenliği Sorumlulukları: Devredilemeyen Görevler
• İşyerinde Yangın Söndürücü Bulundurma Zorunluluğu: Kim, Ne Kadar?
• Bakım ve Muayene