İşveren Yangın Güvenliği Sorumlulukları: Devredilemeyen Görevler

İşveren yangın güvenliği sorumlulukları, işyerinde yangın riskini değerlendirmeyi, önlemleri almayı, ekipmanı çalışır durumda tutmayı, çalışanları eğitmeyi ve acil durum planını uygulamaya hazır bulundurmayı kapsar. Bu görevler iş güvenliği uzmanına ya da hizmet firmasına devredilemez. Yalnızca uygulama desteği devredilebilir, sorumluluk işverende kalır.

Sahada bu ayrım sık karıştırılır. Bir tesiste yıllardır bakım sözleşmesi vardır, iş güvenliği uzmanı düzenli ziyaret eder, söndürücüler her yıl doldurulur. Yangın çıktığında ya da denetim geldiğinde ise soru değişir: Riski kim değerlendirdi, önlemleri kim onayladı, eksikleri kim kapattı? Bu sorunun cevabı çoğu zaman işverenin adıdır.

Bu yazıda görevleri tek tek açıyoruz. Hangi iş işverende kalır, hangisi destek alınarak yürütülür, denetimde hangi kayıtlar istenir ve hizmet sağlayıcıyı değerlendirirken nelere bakılır, bunları sırayla ele alıyoruz. Amaç yükümlülüğü ezberletmek değil, tesis yöneticisinin elindeki işi yönetilebilir adımlara bölmektir.

İşveren yangın güvenliğinde neden sorumludur?

İşveren, çalışma ortamının güvenliğini sağlamakla yükümlü olduğu için yangın güvenliğinde de birinci derecede sorumludur. Bu yükümlülük İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ona bağlı yönetmeliklerden gelir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ise yapının kendisine ve kurulu sistemlere ilişkin teknik çerçeveyi çizer. İki düzenleme birlikte okunmalıdır, çünkü biri kişiyi, diğeri binayı ilgilendirir.

Kanunun mantığı basittir: Tehlikeyi yaratan ya da yönetim yetkisini elinde tutan kişi önlemi de almak zorundadır. Kiracı olmak bu mantığı değiştirmez. İşyerini kiralayan işveren, kendi çalışanlarının güvenliğinden sorumlu kalır. Bina sahibiyle ortak alanlar için görev paylaşımı yapılabilir, ancak bu paylaşım yazılı olmalı ve kimin neyi yaptığı açıkça belirtilmelidir.

Bir diğer nokta, sorumluluğun yalnızca yangın çıktıktan sonra değil, öncesinde de var olmasıdır. Yani yangın hiç çıkmasa bile eksik risk değerlendirmesi, işaretsiz bir acil çıkış ya da bakımı yapılmamış bir söndürücü, denetimde ayrı ayrı bulgu sayılabilir. Bu nedenle uyum, olay yaşandıktan sonra değil, her gün sürdürülen bir düzen olarak ele alınmalıdır.

Hangi görevler işverenden devredilemez?

Devredilemeyen görevler, kararı ve hesabı işverene ait olan görevlerdir. Risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak, gerekli önlemlerin bütçesini ayırmak, acil durum organizasyonunu kurmak ve eksiklerin kapatıldığından emin olmak bu gruptadır. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi işverene danışmanlık yapar, ancak karar verici değildir.

Devredilebilen işler ise uygulama niteliğindedir. Söndürücülerin bakımı, algılama sisteminin periyodik kontrolü, tahliye planının çizimi ya da eğitimin verilmesi için dış hizmet alınabilir. Burada dikkat edilecek nokta, hizmeti alan tarafın sonucu denetlemesidir. Rapor teslim alınıp dosyaya kaldırılırsa, içindeki uygunsuzluk işverenin bilgisi dahilinde sayılır.

Sık yapılan hata, görevi atamak ile sorumluluğu devretmeyi aynı şey sanmaktır. Bir teknik sorumlu atamak iyi bir uygulamadır, fakat atama yazısı o kişinin yetkisini ve bütçesini de tanımlamıyorsa pratikte bir şey değişmez. Sorumlu kişi eksik tespit eder, harcama yetkisi olmadığı için kapatamaz, eksik aylarca açık kalır. Atama yaparken yetki ve kaynak da birlikte yazılmalıdır.

Yangın risk değerlendirmesi nasıl yapılır?

Yangın risk değerlendirmesi, işyerindeki tutuşturucu kaynakları, yanıcı maddeleri ve insanların maruz kalacağı tehlikeleri belirleyip önlem önceliği çıkaran çalışmadır. Genel iş güvenliği risk değerlendirmesinin içinde bir başlık olarak geçebilir, ancak yangın konusunda ayrıntılı olması beklenir. Tek sayfalık, her tesise uyan bir şablon bu iş için yeterli değildir.

Çalışma sahada başlar. Önce her bölümde hangi yanıcı malzemenin bulunduğuna, hangi ısı ve kıvılcım kaynaklarının çalıştığına bakılır. Ardından bölümde kaç kişinin bulunduğu, geceleyin kimsenin kalıp kalmadığı, hareket kısıtlı kişi olup olmadığı not edilir. Son olarak mevcut önlemler değerlendirilir: algılama, söndürme, kaçış yolları ve yönetim önlemleri.

Risk değerlendirmesi bir kez yazılıp bırakılan belge değildir. Yeni bir makine alındığında, depo düzeni değiştiğinde, yeni bir faaliyet eklendiğinde ya da bir olay yaşandığında güncellenmelidir. Değerlendirmede çıkan her bulguya sorumlu kişi ve bir hedef tarih atanmalıdır. Sahibi ve tarihi olmayan eylem listesi, denetimde yalnızca iyi niyet olarak görülür.

Yangın söndürme ve algılama ekipmanından işveren ne bekler?

İşveren, tesisteki yangın ekipmanının ihtiyacı karşılayacak türde, yeterli sayıda ve çalışır durumda olmasından sorumludur. Ekipmanın varlığı tek başına yetmez. Seçimin tehlike türüne uygun olması, yerleşimin ulaşılabilir olması ve bakımın düzenli yapılması gerekir. Elektrik panosu yanında yanlış tür söndürücü bulunması bunun tipik örneğidir.

Seçim ve yerleşim için şu noktalar kontrol edilmelidir:

• Bölümdeki yangın sınıfına uygun söndürücü türü seçilmiş mi?
• Söndürücüler yürüyüş yolu üzerinde, görünür ve kolay erişilebilir yerde mi?
• Yangın dolabı önü depolama ya da mobilya nedeniyle kapanmış mı?
• Algılama ve alarm sistemi tüm bölümleri kapsıyor mu, devre dışı bırakılmış bölge var mı?
• Sabit söndürme sistemi bulunan alanlarda bakım kayıtları güncel mi?

Bu listeyi yılda bir kez değil, en az ayda bir kısa bir tur olarak uygulamak daha doğrudur. Gözle kontrol, basınç göstergesi, mühür, hortum durumu ve erişim engeli gibi basit noktalar tesis içinde eğitim almış bir kişiyle de takip edilebilir. Teknik bakım ve muayene ise bunun yerine geçmez, onu tamamlar.

İşveren olarak bir de arıza yönetimi tanımlamak gerekir. Alarm panelinde arıza uyarısı görüldüğünde kimin haberdar olacağı, geçici önlemin ne olacağı ve sistemin ne kadar sürede onarılacağı yazılı olmalıdır. Arızalı sistemle çalışan tesiste, sistem hiç yokmuş gibi ek önlem almak gerekir.

Periyodik bakım ve muayene kayıtları neden önemlidir?

Kayıtlar, yapılan işin kanıtıdır. Bakım yapılmış olsa bile yazılı kayıt yoksa, denetimde ya da olay sonrası incelemede yapılmamış gibi değerlendirilebilir. Bu yüzden her ekipman için bir envanter, her bakım için tarihli ve imzalı bir rapor tutulmalıdır.

İyi bir envanter şunları içerir: ekipmanın türü, bulunduğu bölüm, seri ya da etiket numarası, son bakım tarihi ve bir sonraki bakım tarihi. Büyük tesislerde bu bilgiyi kat planı üzerine işlemek ayrıca işe yarar. Böylece bir söndürücünün yeri değiştiğinde ya da dolum için alındığında boşluk kalmaz, yedek ekipman yerine konabilir.

Bakım periyotlarını ilgili standart ve yönetmeliklerden kontrol etmek gerekir. Bu yazıda kesin süre vermiyoruz, çünkü ekipman türüne, yaşına ve kullanım koşuluna göre değişir. Önemli olan, periyodun bir kişi tarafından takip edilmesi ve gecikmenin yükselmeden önce fark edilmesidir. Raporlarda uygunsuz çıkan her ekipman için ne yapıldığı da yazılmalıdır: onarım, değişim ya da hizmet dışı bırakma.

Çalışan eğitimi ve tatbikat işverene ne yükler?

İşveren, çalışanların yangın anında ne yapacağını bilmesini sağlamak zorundadır. Bu yalnızca bir sunum izletmek değildir. Çalışan, kendi bölümünden çıkış yolunu, toplanma noktasını, alarmın nasıl verileceğini ve söndürücünün ne zaman kullanılmayacağını bilmelidir. Eğitim kayıtlarında katılımcı listesi ve tarih bulunmalıdır.

Acil durum ekipleri de ayrı bir konudur. Söndürme, kurtarma, ilkyardım ve koruma gibi görevlere kişiler atanmalı, her görevin yedeği belirlenmelidir. Vardiyalı çalışan tesislerde her vardiyada ekip bulunması gerekir. Gece vardiyasında hiç eğitimli kişi yoksa, gündüz yapılan eğitim yangın anında işe yaramaz.

Tatbikat, planın gerçek hayatta çalışıp çalışmadığını gösterir. Tatbikattan sonra yapılması gereken şey kısa bir değerlendirme toplantısıdır: Kim geç çıktı, hangi kapı kilitliydi, alarm duyuldu mu, sayım kaç dakikada tamamlandı? Çıkan eksikler risk değerlendirmesindeki eylem listesine eklenmelidir. Tatbikatı yalnızca bir evrak olarak bırakmak, en değerli bilgiyi çöpe atmaktır.

Denetime hazırlık nasıl yapılır?

Denetime hazırlık, kayıtların ve sahanın aynı hikayeyi anlatmasını sağlamaktır. Dosyada bakım raporu varsa sahada etiketli ekipman, dosyada tatbikat tutanağı varsa çalışanların bu tatbikattan haberi olmalıdır. Denetçi çoğu zaman kâğıttan sahaya ve sahadan kâğıda bakar.

Hazırlık için şu sırayı izlemek işe yarar:

• Önce risk değerlendirmesinin güncel olduğunu ve eylem planının takip edildiğini kontrol edin.
• Ardından ekipman envanterini sahayla karşılaştırın, eksik ya da yeri değişmiş ekipmanı düzeltin.
• Bakım, muayene, eğitim ve tatbikat kayıtlarını tek dosyada toplayın.
• Son olarak kaçış yollarını, acil çıkış kapılarını ve yönlendirme levhalarını yürüyerek kontrol edin.

Sık yapılan hata, denetimden bir gün önce yapılan telaşlı düzenlemedir. Kapanmış bir çıkış koridoru bir günde açılabilir ama yıl boyunca birikmiş bakım gecikmesi kapanmaz. Bu nedenle hazırlığı sürekli bir iç kontrol haline getirmek, denetim gününde sakin kalmanın tek güvenilir yoludur.

Yangın güvenliği hizmeti alırken nelere bakılmalı?

Hizmet alırken işveren, sağlayıcının işi yapabildiğini ve sonucu belgeleyebildiğini görmelidir. Bakım ve muayene yapan firmadan beklenen, yalnızca ekipmana dokunması değil, bulguyu yazılı raporlaması ve işverenin karar verebileceği biçimde sunmasıdır. Raporu anlaşılmayan bir hizmet, işvereni bilgisiz bırakır.

Sözleşme öncesinde şu sorular sorulmalıdır:

• Hizmet verecek personelin bu işe uygun eğitimi ve yetkisi var mı?
• Kullanılan malzeme ve dolum maddeleri ilgili standartlara uygun mu?
• Rapor ekipman bazında mı hazırlanıyor, uygunsuzluklar ve öneriler ayrı yazılıyor mu?
• Acil arıza durumunda yanıt süresi sözleşmede yazılı mı?
• Bakım sonrası ekipmanda tarih ve kimlik etiketi bırakılıyor mu?

En düşük fiyatı seçmek çoğu zaman kısa vadede kolay görünür, ancak eksik yapılan bakım sonradan daha pahalıya gelir. Teklifleri karşılaştırırken kapsamı da karşılaştırın: kaç ekipman, hangi sıklık, hangi rapor, hangi yedek ekipman koşulu. Aynı fiyatın arkasında çok farklı işler yatabilir.

Sonuç

İşveren yangın güvenliği sorumlulukları tek bir belgeye ya da tek bir kişiye sığmaz. Risk değerlendirmesi, ekipman, bakım, eğitim, tatbikat ve kayıt, birbirine bağlı parçalardır ve her birinin hesabı işverene gider. Doğru yaklaşım, görevleri sahiplerine ve tarihlere bağlayıp düzenli bir iç kontrolle izlemektir.

KZB Yangın olarak kurumlara yangın söndürücü satışı, dolumu, periyodik bakımı ve muayenesi ile yangın dolabı, sprinkler ve sabit söndürme, algılama ve alarm ile acil aydınlatma sistemlerinin kurulumunu ve bakımını sağlıyoruz. Merkezimiz Bolu Yeniçağa'dadır ve Türkiye genelinde hizmet veriyoruz. Envanterinizi ve bakım kayıtlarınızı gözden geçirmek istediğinizde işe tesisinizin mevcut durumunu çıkarmakla başlıyoruz.

İlgili yazılar

• İşyerinde Yangın Söndürücü Bulundurma Zorunluluğu: Kim, Ne Kadar?
• Yangın Söndürücü Periyodik Kontrol Zorunluluğu ve Sorumluluk
• Bakım ve Muayene