İtfaiye Denetiminde Nelere Bakılır? Kurumsal Kontrol Listesi

İtfaiye denetiminde nelere bakılır sorusunun kısa cevabı şudur: denetçi binanın yangın önleme, algılama, söndürme ve tahliye düzenini, bunların çalışır durumda olduğunu gösteren kayıtlarla birlikte inceler. Kaçış yolları, yangın söndürücüler, alarm ve acil aydınlatma sistemleri, bakım belgeleri ile personelin eğitim ve tatbikat kayıtları kontrol listesinin ana başlıklarıdır.

Çoğu kurumda sorun, ekipmanın hiç olmaması değil; var olan ekipmanın denetim günü eksik, bakımsız ya da belgesiz çıkmasıdır. Söndürücü yerinde durur ama basınç göstergesi boştadır. Kaçış kapısı vardır ama önü paletle kapanmıştır. Alarm paneli çalışır görünür ama son test kaydı yoktur. Denetimde bu tür tutarsızlıklar tek tek not edilir ve eksik raporuna girer.

Bu yazı, tesis sorumlusunun denetimden önce kendi binasını denetçi gözüyle gezebilmesi için hazırlandı. Yükümlülüklerden genel çerçevede söz ediyoruz; madde numarası ve süreler için binanızın türüne uygun güncel mevzuat metnine bakmanız gerekir.

İtfaiye denetimini kim yapar ve ne zaman yapılır?

İtfaiye denetimini, bağlı olduğunuz belediyenin itfaiye teşkilatındaki yetkili personel yapar. Denetim; yeni bir yapı için kullanım izni sürecinde, mevcut yapılar için ise belirli aralıklarla, şikâyet ya da ihbar üzerine veya bir olay sonrasında gündeme gelebilir. Her kurumun denetim sıklığı aynı değildir; yapının kullanım türü, yüksekliği ve risk düzeyi belirleyici olur.

Hastane, otel, okul, AVM ve üretim tesisi gibi yoğun kullanılan ya da yüksek riskli yapılarda denetim ihtimali daha yüksektir. Bu yüzden denetim tarihini beklemek yerine yıl boyunca hazır durumda olmak daha güvenli bir yaklaşımdır. Denetimin önceden haber verilip verilmeyeceği de her zaman belli değildir.

Denetime gelen ekibin elinde genellikle yapının onaylı yangın projesi ya da mevcut durum bilgisi bulunur. Denetçi sahadaki durumu bu bilgiyle karşılaştırır. Bu nedenle sonradan yapılan bölme, depo büyütme, kapı kapatma ya da yük asansörü ekleme gibi değişiklikler önemli bir risk kaynağıdır. Yapıda değişiklik yaptıysanız, bunun yangın güvenliği açısından değerlendirilip değerlendirilmediğini önceden kontrol edin.

Denetimde karşınıza çıkacak kişi için bir sorumlu belirleyin. Bu kişi binayı bilen, belgelere ulaşabilen ve gerektiğinde teknik personeli çağırabilen biri olmalıdır. Denetçiyi bekletmek ya da farklı kişilere yönlendirmek, dağınık bir yönetim izlenimi verir.

İtfaiye denetiminde nelere bakılır: kaçış yolları ve çıkışlar

Denetçinin ilk baktığı yer genellikle kaçış yollarıdır; çünkü bir yangında can kaybını belirleyen şey çoğu zaman tahliye süresidir. Kaçış yolu, binanın her noktasından güvenli bir alana ulaşmayı sağlayan, engelsiz ve yeterince aydınlatılmış güzergâhtır. Kontrol edilen noktalar şunlardır:

• Koridor ve merdivenlerde depolanmış malzeme, koli, palet veya mobilya bulunmaması
• Kaçış kapılarının kilitsiz ya da kolayca açılabilir olması ve kaçış yönünde açılması
• Yangın kapılarının kapanma mekanizmasının çalışması, takozla açık tutulmaması
• Yönlendirme levhalarının görünür olması ve kaçış yönünü doğru göstermesi
• Toplanma alanının işaretli ve ulaşılabilir olması

Sık yapılan bir hata, kaçış kapısının güvenlik gerekçesiyle kilitlenmesi ya da zincirlenmesidir. Hırsızlık endişesi anlaşılabilir, ama yangın anında kapıyı açamayan bir kalabalık tahliye edilemez. Güvenlik ihtiyacı için panikle açılabilen donanım gibi çözümler tercih edilmelidir.

İkinci sık hata, yangın kapısının takozla açık bırakılmasıdır. Kapı, dumanın ve ateşin yayılmasını engellemek için bölme görevi görür. Açık bırakıldığında bu görevi yapamaz. Personelin kapıyı neden açık tuttuğunu anlayın; çoğu zaman bir kullanım ihtiyacı vardır ve otomatik kapı tutucu gibi çözümlerle giderilebilir.

Denetime hazırlanırken binayı sabahtan akşama kadar farklı saatlerde gezin. Depo girişi, mutfak arkası ve teknik hacim koridorları gün içinde değişen düzenle tıkanabilir. Bir kerelik temizlik yetmez; sürekli disiplin gerekir.

Yangın söndürücüler ve el cihazları neye göre kontrol edilir?

Yangın söndürücü, küçük çaplı yangınları ilk anda söndürmek için kullanılan taşınabilir cihazdır ve denetçi önce varlığına, sonra uygunluğuna ve çalışır durumuna bakar. Cihazın yeterli sayıda ve doğru yerde olması, yangın sınıfına uygun tipte seçilmesi ve bakım etiketinin güncel olması beklenir.

Sahada şu noktalar tek tek incelenir:

• Cihazın görünür, ulaşılabilir ve işaretli bir noktada durması
• Basınç göstergesinin çalışma bölgesinde olması
• Emniyet pimi ve mührünün yerinde olması, hortum ve lüle üzerinde çatlak ya da tıkanıklık bulunmaması
• Gövdede korozyon, ezik ya da hasar olmaması
• Üzerinde bakım ve dolum tarihini gösteren etiketin bulunması

Yanlış tip seçimi çok yaygındır. Elektrik panosunun yanına köpüklü cihaz koymak ya da mutfakta yağ yangınına uygun olmayan cihaz bulundurmak, cihaz sayısı yeterli olsa bile yetersizlik sayılabilir. Cihazı yerleştirirken oradaki riski düşünün: elektrik, sıvı yakıt, yağ ya da katı madde yangını.

İkinci tuzak, cihazın yüksek bir yerde ya da arkası kapalı bir dolapta unutulmasıdır. Acil durumda kimse aramaz. Cihaz yürüyüş yolunun üzerinde ve gözün hizasında olmalıdır.

Bakım kaydı da en az fiziksel durum kadar önemlidir. Her cihazın bir kimliği, son kontrol tarihi ve işlemi yapan firmanın bilgisi olmalıdır. Envanter listeniz sahadaki cihazlarla birebir örtüşmüyorsa, denetçi bunu kayıt düzeni eksikliği olarak yorumlar.

Algılama, alarm ve sabit söndürme sistemlerinde neler incelenir?

Yangın algılama ve alarm sistemi, yangını erken fark edip binayı uyaran sistemdir; denetçi paneli, dedektörleri ve uyarı cihazlarını birlikte değerlendirir. Panelde arıza ya da devre dışı uyarısının açık bırakılması, denetimde en çabuk göze çarpan eksiklerden biridir.

Görsel kontrolün yanında işlevsellik de sorulur. Dedektörlerin etrafında engel olmaması, boyalı ya da kapatılmış dedektör bulunmaması, el butonlarının erişilebilir olması ve sirenlerin duyulabilir olması beklenir. Panel kayıtlarında son test, arıza geçmişi ve devre dışı bırakma işlemleri izlenebilmelidir.

Sprinkler, gazlı söndürme gibi sabit söndürme sistemleri varsa daha ayrıntılı bakılır. Sprinkler hattında vana konumları, pompa dairesi, su deposu ve test düzeneği incelenir. Sprinkler başlıklarının önünün depolanan malzemeyle kapatılması, bu sistemlerde en sık görülen hatadır; çünkü su dağılımı bozulur ve sistem tasarlandığı gibi çalışmaz.

Yangın dolabı ve hidrant hattı da aynı grupta değerlendirilir. Dolap kapağının açılabilir olması, hortumun ve lüle ekipmanının eksiksiz bulunması, vananın çalışması ve su basıncının yeterli olması kontrol edilir. Bir dolabın önüne kutu ya da malzeme yığmak, onu fiilen işe yaramaz hale getirir.

Bu sistemlerde denetçi çoğu zaman cihazın kendisi kadar bakım sözleşmesine ve test kayıtlarına bakar. Sistemi kuran ile bakımı yapan firma farklıysa devir belgelerinin ve şemaların elinizde olduğundan emin olun.

Acil aydınlatma ve yönlendirme sistemi nasıl denetlenir?

Acil aydınlatma, şebeke elektriği kesildiğinde kaçış yollarını aydınlatan bağımsız bataryalı sistemdir; denetçi lambaların varlığını, çalışma süresini ve doğru noktalara yerleştirilip yerleştirilmediğini inceler. Yönlendirme armatürleri kaçış yönünü gösterir ve karanlıkta okunabilir olmalıdır.

Sahada yapılan en basit test, ana şalterin kısa süre kapatılarak lambaların devreye girip girmediğine bakılmasıdır. Birçok kurumda lambalar ışık verir ama batarya ömrünü tamamlamıştır; elektrik kesildiğinde birkaç dakika içinde sönerler. Bu yüzden lambanın yanıyor olması tek başına yeterli kanıt değildir.

Dikkat edilecek başlıca noktalar şunlardır:

• Merdiven, koridor, kaçış kapısı ve yön değişimi noktalarında armatür bulunması
• Armatürlerin kırık, kirli ya da boyalı olmaması
• Batarya şarj göstergesinin normal durumda olması
• Yönlendirme levhalarının bulunduğu yerde doğru yönü göstermesi
• Periyodik test kaydının tutulması

Yeniden düzenleme sonrası sık görülen bir hata, bölme duvar eklendiği halde aydınlatmanın eski yerinde kalmasıdır. Yeni oluşan koridor karanlıkta kalır. Düzen değiştiğinde aydınlatma ve yönlendirme planı da gözden geçirilmelidir.

Bakım tarafında aylık basit işlev testi ile belirli aralıklarla tam süreli deşarj testi uygulamak iyi bir alışkanlıktır. Sonuçları kayda geçirirseniz, denetimde somut kanıt sunmuş olursunuz.

Hangi belge ve kayıtlar denetimde istenir?

Denetimde istenen belgeler, yangın güvenliği sisteminin yalnız kurulmadığını, düzenli olarak işletildiğini de kanıtlayan dosyadır. Elinizde sağlam bir dosya varsa, sahadaki küçük eksikler de daha anlayışla karşılanır; dosya yoksa en iyi donanım bile savunulamaz.

Bu dosyada genellikle şunlar bulunur:

• Yapının yangın güvenliği projesi ve varsa yapılan değişikliklere ilişkin belgeler
• Söndürücü envanteri ve her cihaz için bakım, dolum ve muayene kayıtları
• Algılama, alarm ve sabit söndürme sistemlerinin periyodik test ve bakım raporları
• Acil aydınlatma test kayıtları
• Yangın eğitimi, tatbikat ve acil durum ekiplerine ait kayıtlar
• Acil durum planı ve tahliye planı
• Elektrik tesisatı ve paratoner gibi ilgili kontrol raporları

Belgelerin var olması yetmez, güncel olması gerekir. Geçen yıl yapılmış bir bakım raporu bu yıl yapılmamış bakımın yerini tutmaz. Tarihleri takvime bağlayıp süresi yaklaşan işlemleri önceden planlayın.

Sık yapılan bir hata, kayıtların farklı kişilerde ve farklı klasörlerde dağınık durmasıdır. Denetim günü yarım saat belge aramak, hazırlıksız görünmenize neden olur. Tek bir yangın güvenliği dosyası oluşturun, yanına envanter listesini ve plan çıktısını koyun. Dijital kopya da tutun; ama denetçi basılı dosyayı görmek isteyebilir.

Eğitim, tatbikat ve acil durum organizasyonu nasıl değerlendirilir?

Denetçi, ekipman kadar o ekipmanı kullanacak insanlara da bakar. Acil durum organizasyonu, bir yangın anında kimin ne yapacağını önceden belirleyen görev dağılımıdır; söndürme, kurtarma, ilkyardım ve koruma gibi ekipler tanımlı ve eğitimli olmalıdır.

Denetim sırasında çalışanlara basit sorular sorulabilir: yangın çıkarsa toplanma alanı neresi, en yakın söndürücü nerede, alarm duyulunca ne yapılır. Cevaplar tutarsızsa, kâğıt üzerindeki plan sahada işlemiyor demektir. Bu yüzden eğitimleri bir kez verip bırakmak yerine, yeni gelen personele de düzenli olarak aktarın.

Tatbikat tarafında üç şey önemlidir: yapılmış olması, kayda geçirilmiş olması ve sonuçlarından ders çıkarılmış olması. Tatbikat sonrası kısa bir değerlendirme yazın. Tahliye ne kadar sürdü, hangi kapıda tıkanma oldu, kim görevini bilmiyordu gibi gözlemleri not edin. Bu notlar, bir sonraki çalışmanın girdisidir.

Vardiyalı çalışan kurumlarda sorun büyür. Gece vardiyasında az sayıda kişi kaldığında acil durum ekibi eksik kalabilir. Planınızı yalnız gündüz kadrosuna göre değil, en az personelin bulunduğu saate göre de kurun. Ziyaretçi, yüklenici ve hasta gibi binayı tanımayan kişilerin tahliyesini kimin yönlendireceğini de önceden belirleyin.

Denetim öncesi hangi adımlarla hazırlık yapılır?

İyi bir hazırlık, denetçinin yapacağı gezinin bir kopyasını kendiniz yapmaktır. Önce kontrol listesi çıkarın, ardından binayı bölüm bölüm dolaşın, bulduğunuz eksikleri sorumlu kişilerle tarih vererek kapatın ve son olarak belgeleri toplayın.

Uygulanabilir bir sıra şöyle olabilir. Önce kaçış yollarını ve kapıları gezin; tıkanıklık varsa anında temizleyin. Ardından tüm söndürücüleri etiket, basınç ve yerleşim açısından tek tek kontrol edin ve envanterle karşılaştırın. Daha sonra alarm panelini, yangın dolaplarını ve acil aydınlatmayı test edin. Son olarak eğitim, tatbikat ve bakım kayıtlarını tek dosyada toplayın.

Eksik çıktığında zamanı kısıtlı olan şeyleri ayırın. Etiket yenileme, kapı önü temizliği ve belge toplama hızlı biter. Sprinkler değişikliği ya da alarm panelinin yenilenmesi ise planlama ve bütçe ister. Süreci uzayacak işler için yazılı bir iş planı ve hedef tarih hazırlamak, denetimde ciddiyetinizi gösterir.

Dışarıdan hizmet alıyorsanız, bakım firmasının kayıtlarını ve raporlarını önceden isteyin. Hizmet sağlayıcıyı seçerken yaptığı işi belgelediğine, her cihaza tek tek kayıt açtığına ve bulguları yazılı bildirdiğine bakın. Yalnızca etiket yapıştırıp giden bir bakım, denetimde işe yaramaz.

Denetimde eksik çıkarsa ne olur?

Denetimde eksik tespit edilirse bu genellikle yazılı olarak bildirilir ve giderilmesi için süre verilir. Eksiklerin niteliği, yaptırımın ağırlığını belirler: can güvenliğini doğrudan tehdit eden bir durum, evrak eksikliğine göre çok daha sert karşılanır. Ayrıntılı yaptırımlar mevzuata göre değişir; bu yüzden güncel hükümlere bakmak gerekir.

Bildirilen süre içinde eksikleri gidermek ve bunu belgelemek en doğru yaklaşımdır. Düzeltmeyi yaptıktan sonra önce ve sonra fotoğraflarını, faturaları ve bakım raporlarını dosyalayın. Süre yetmeyecekse, gerekçeyi ve planı yazılı olarak ilgili birime iletmek sizi korur.

Eksiklerin sonradan yeniden ortaya çıkmasını önlemek için kök nedeni bulun. Kapı önü her hafta tıkanıyorsa sorun temizlik değil, depolama alanı yetersizliğidir. Söndürücü etiketi sürekli eskiyorsa bakım takvimi yoktur. Nedeni çözmeden yalnız belirtiyi düzeltirseniz bir sonraki denetimde aynı rapor tekrar yazılır.

Sonuçta denetim bir ceza arama işlemi gibi görülmemeli; binanın yangın dayanıklılığını dışarıdan bir gözle sınama fırsatı olarak ele alınmalıdır. Düzenli iç kontrol yapan kurumlar, denetimi sakin ve hazır karşılar.

Sonuç

İtfaiye denetimi; kaçış yolları, söndürme ve algılama ekipmanları, acil aydınlatma, belgeler ve insan hazırlığı olmak üzere birbirini tamamlayan beş alanda yapılır. Bunların her biri yalnız kurulu olmakla değil, çalışır ve kayıtlı olmakla değerlendirilir. Düzenli iç denetim, bakım takvimi ve tek bir yangın güvenliği dosyası bu hazırlığın temelidir.

KZB Yangın olarak merkezi Bolu Yeniçağa’da bulunan, Türkiye genelinde hizmet veren bir yangın güvenliği firmasıyız; kurumlara yangın söndürücü satışı, dolumu, periyodik bakım ve muayenesi ile yangın dolabı, sprinkler ve sabit söndürme, algılama ve alarm ile acil aydınlatma sistemlerinin kurulumunu ve bakımını sağlıyoruz. Denetim öncesi ekipman envanterinizi çıkarmak ya da bakım kayıtlarınızı düzenlemek istediğinizde bu alanlarda destek verebiliriz.

İlgili yazılar

• İşyerinde Yangın Söndürücü Bulundurma Zorunluluğu: Kim, Ne Kadar?
• Yangın Söndürücü Periyodik Kontrol Zorunluluğu ve Sorumluluk
• Bakım ve Muayene